‘Blijf zitten waar je zit en verroer je niet!’
Het lijkt wel de huidige houding van de katholieke scholen,  maatschappelijke organisaties en de katholieke kerk, het treffendst te verwoorden. De positie lijkt op die van de spelers in het Escaperoom-spel.  Blijven zitten is geen optie, met creativiteit en vindingrijkheid zal de oplossing naar buiten toe gezocht moeten worden.  In die benauwdheid van de ‘Rooms-Katholieke-Escaperoom’ is hulp geboden en kan een schietgebedje wonderen doen. ‘Uit de benauwdheid heb ik de Heere aangeroepen; de Heere heeft mij verhoord, stellende mij in de ruimte’. [Psalmen 118:5]
In de vertaling van Huub Oosterhuis: ‘Ik was wanhopig, ik riep / jij daar, en Hij gaf antwoord.’

Wat maakt het bijzondere onderwijs bijzonder?

Gedurende de veertien tot zestien schooljaren krijgen leerlingen in Nederland de kans in aanraking te komen met de positieve krachten van het bijzonder onderwijs. Bijzonder onderwijs is de naam voor alle scholen die religie een plaats willen geven in het curriculum van de school. Dat houdt in dat vanaf groep één tot en met de examenklas door school en leerkrachten minimaal één uur per week les wordt gegeven in godsdienst, levensbeschouwing of burgerschapsvorming. Dat zijn per leerling tijdens hun tijd op school bijna zes honderd momenten waarop de leraar de leerling kennis bijbrengt van religieuze stromingen, de kracht van het Katholiek Sociaal Denken en het leren bewust en zelfstandig positie te kiezen in actuele vraagstukken. Lessen waarin leerlingen geraakt kunnen worden door vragen over de zin van het leven. Niet duidelijk – en nooit onderzocht – is welk gevolg deze religieuze vorming heeft voor latere levenskeuzes als de keuze voor het beroep, de partner en de levensinvulling.

De schoolkeuze van het kind en de ouderparticipatie, die zo kenmerkend is voor het bijzonder onderwijs, bieden uitzicht op een geweldige kwalitatieve impuls op het gebied van waardenontwikkeling en gedragsvorming. Het is aan het bijzonder onderwijs om op de scholen leerkrachten aan te stellen die deze impuls kunnen geven. Het is vanzelfsprekend dat de verantwoordelijkheid voor dat aspect van de identiteit bij de schoolleider ligt. Daar moet hij zijn leiderschap tonen.

Maatschappelijk belang

De vraag die zich nu voordoet is de vraag naar kwalitatief goed onderwijspersoneel. Als instructeurs van de R.K.-Escaperoom (leraar in het klaslokaal) moeten zij leerlingen, de toekomstige burgers, de identiteitslessen geven en de handvatten bieden voor de levensvragen waar leerlingen mee te maken krijgen. Zowel de schoolleiders als de docenten in het bijzonder onderwijs dienen zich bewust te zijn van dit maatschappelijke belang van het bijzonder onderwijs.

Op het moment dat er op de universitaire lerarenopleidingen en de pabo’s steeds minder aandacht is voor de bewuste identiteitsvorming van docenten, zal de school zelf door middel van cursussen in bijvoorbeeld het Katholiek Sociaal Denken de aangestelde docenten vorming moeten aanbieden. Opdat zij dit door kunnen geven aan hun leerlingen. Deze essentiële maatschappelijke taak mag niet stoppen.

Angstige terugtrekkende beweging

De rol van de katholieke kerk in dit hele proces is vandaag de dag vrijwel uitgespeeld. De R.K.-scholen hebben de plaats van de kennisoverdracht overgenomen en zijn bij uitstek de geschikte – en de enige werkplaatsen – waar de leerlingen geconfronteerd worden met uitdagende vraagstukken van morele en ethische aard. [1]

De feestdagen die het kerkelijk jaar vroeger zo markeerden, zijn teruggebracht tot een enkel moment van aandacht en attentie op scholen. Of zijn slechts gekoppeld aan vakanties en vrije dagen. Bijzondere scholen durven de boodschap van de feestdagen niet langer vol passie over te dragen aan hun leerlingen.  Zelfs de naam Carnaval wordt in sommige plaatsen in Nederland geweerd omdat deze naam een te gelovig – en dus verkeerd – signaal aan ouders en leerlingen zou afgeven.Het wordt nu als ‘verkleedfeest’ gevierd.

Vanaf de jaren zestig is de lijn van de toenemende secularisatie van de Nederlandse maatschappij stijgende, parallel hieraan is de lijn van het belang en de invloed van de kerk dalende. Scholen verschieten van kleur, zondagsdiensten worden minder bezocht, clubs en verenigingen kiezen voor andere (en nieuw geformuleerde) uitgangspunten, zangkoren zingen wereldse muziek, goededoelenorganisaties zijn niet langer gebonden aan hun religieuze oorsprong. Personeelsuitjes – om teambuilding en vorming te bevorderen – worden geboekt bij sportvereniging of in escaperooms.

Kerken en hun torens zijn alleen nog oriëntatiepunten aan de horizon.

Waar blijven de signalen?

Het bijzonder onderwijs staat al jaren dichterbij leerlingen en ouders dan de kerk. Schaf je het bijzonder onderwijs af dan is er zelfs helemaal geen band meer tussen de lokale kerk en de school. De rechtvaardiging van het bijzonder onderwijs is juist de kwalitatieve kracht en functie ter bevordering van sociale cohesie en integratie van minderheden. [2] Daarover is iedereen het eens.

Een heroriëntatie op uitgangspunten van maatschappelijke organisaties ten gevolge van de grote maatschappelijke veranderingen sinds de financiële economische en maatschappelijke crisis van 2008 is noodzakelijk. Daarom is de uitdaging aan de maatschappelijke organisaties hun uitgangspunten te evalueren en hun betekenis voor de samenleving opnieuw te formuleren nu noodzakelijker dan ooit. Die formulering mag scherp zijn, doorwrongen van heldere uitgangspunten hoe de katholieke traditie voortleeft in de organisatie.

Geïnspireerd en betrokken op weg.

We zitten met zijn allen in een maatschappelijke Escaperoom. Zomaar ‘blijven zitten waar je zit’ is in de R.K.-Escaperoom geen oplossing meer. We zijn afhankelijk geworden van social media, van influencers die de jeugd en de nieuwe generaties richtingen wijzen. Onze katholieke richting ontbreekt. We moeten met elkaar op zoek naar dat nieuwe maatschappelijk elan waarin het vreedzaam samenleven en het nemen van maatschappelijke verantwoordelijkheid naar ieders kunnen pijlers zijn. De instructies van vroeger gelden niet meer.  We zijn aangewezen op elkaar.


[1] Trouw, Amber Dujardin, 2 augustus 2019

[2] Rietveld-van Wingerden, Marjoke; Sturm, Johan C.; Miedema, Siebren (2003) Pedagogiek, volume 23, issue 2, pp. 97 – 108

Cees Akerboom, Logia Den Bosch en Voorzitter AOb/ St.- Bonaventura 2005 – 2018

1 Gedeeld

Laat een reactie achter