Skip to content

Hoe leiding te geven?

Een kijk op leiderschap langs zeven principes

Aan het begin van een nieuw schooljaar komen er bijzonder veel zaken op ons af; nieuwe leerlingen, nieuwe medewerkers, projecten die van voor de zomer zijn blijven liggen. Allemaal zaken die om íets vragen, maar om wat? Leiderschap is tegenwoordig het meest populaire antwoord. Boeken, blogs, opleidingsprogramma’s, leiderschap staat in het middelpunt van de belangstelling. En dat is goed, want leiderschap is van eminent belang. En tegelijkertijd is het jammer, want de grote belangstelling vertroebelt ons beeld op wat leiderschap nu echt is.

Daarom staat dit artikel niet stil bij het vergroten, impactvoller maken of aanwenden van leiderschap, maar vooral bij de vraag: waar gaat het nu eigenlijk echt om? Omdat doordringen tot de kern ook ervoor zorgt dat we weten waarover we spreken als we het over leiderschap hebben.

1. Leiderschap is iets van iedereen en van alle dag

Wie leeft, geeft leiding. Het vermogen om leiderschap te tonen wordt niet bepaald door onze functietitel. Of we nu schoolleider zijn, conciërge of leerling, van ons allemaal wordt op enig moment in ons leven leiderschap gevraagd. Leiderschap overstijgt de rol die we soms innemen in ons leven. Leiderschap gaat in de kern om vragen die zich in ons leven voordoen, waar we een antwoord op moeten geven. En juist dat maakt het zo leiderschap zo complex; we weten niet wanneer de vragen komen en wat de vragen zullen zijn. Maar die vragen komen voor ons allemaal voorbij.

2. Leiderschap is een levenskunst

Als leiderschap van iedereen en van alle dag is, hoe bieden we dan het hoofd aan de vragen die zich voordoen? Het helpt om leiderschap als een kunst te zien. Het is de kunst van het innerlijk kompas om in het ongewisse te gaan staan en niet onzeker te worden. Dat klinkt eenvoudiger dan het is; we moeten ontvankelijk zijn voor wat zich aandient en het op waarde schatten. Helpen boeken, pamfletten en protocollen dan bij leiderschap? Ongetwijfeld, maar ze staan uiteindelijk ten dienste van het leiderschap als levenskunst.

3. Leiderschap vraagt ons om tot de kern te komen en aan onze innerlijke koers vast te houden

Het onderwijs bereidt jonge mensen voor op een nog ongewisse toekomst. Het is grote opgave om daar goed leiding aan te geven. Toch helpt het om te weten waar de bedoeling van het onderwijs ligt: jonge mensen (helpen te) vormen in het licht van de toekomst die nog niemand kent. Die kern continu op ons netvlies houden, doet ons oplossingen zien die we eerder niet voor mogelijk hielden. Daarbij worden we geholpen door ons innerlijk kompas. Als we de koers kennen die onze kern ons ingeeft, kunnen we zelfs in de storm navigeren.

4. Leiderschap vraagt onderscheiding

Zo door een storm navigeren vergt onderscheiding; deze praktijk uit de christelijke levenskunt beoogt tot goede keuzes te komen, juist door tot de kern te komen en koers te houden. Daarbij zijn vier aspecten van belang. Allereerst gaat het erom het diepere verschil te zien. Een gebeurtenis is nooit alleen maar een gebeurtenis, de zaken die dieper gaan dan we met het eerste oog kunnen waarnemen, hebben onze aandacht nodig. Als we die kunnen zien, kunnen we betekenis ontdekken in dat wat zich voordoet. Betekenis geven gaat over hoe wij bij-de-gebeurtenis-zijn. Welke gevoelens roept de gebeurtenis in ons op? Hoe reflecteert die gebeurtenis op onszelf? Derde stap is dan om de verschillende opvattingen over de gebeurtenis in het midden te leggen. Het midden is nooit een gemiddelde, maar een denkbeeldig punt waar verschillende opvattingen met elkaar kunnen worden verbonden. Iedere schoolleider weet hoe ingewikkeld dit kan zijn, maar in een gesprek (géén discussie, géén debat) kan het midden worden ontdekt en kan een inzicht ontstaan over wat goed is en juist om te doen. Ten slotte komt het erop aan het handelen richting te geven en tot keuzes te komen. Ook hier gaat het weer om navigeren door de storm; vaak zien we het goede wel voor ons, maar blijft het ingewikkeld er ook naar te handelen.   

5. Leiderschap vraagt om bewustzijn

Wie leiding geeft in deze tijd, weet hoe makkelijk de afleiding toeslaat. De “waan van de dag” is een van de grootste “stoorzenders” als we onze gesprekken met schoolleiders mogen geloven. Die waan van de dag hoort er zeker bij, maar mag nooit het werk zelf worden. Dat vraagt om bewustzijn; bewust kijken naar wat er om je heen is, hoe de school eruit ziet, wat een medewerker nu écht te vertellen heeft. Dat kan op verschillende manieren; korte momenten van stilte inbouwen in het dagelijkse werk, regelmatig het gesprek met jezelf voeren over de dingen die je ervaart. Het gaat niet om het instrument dat je ervoor kiest; maar voor een andere manier van kijken. Het opent je ogen voor meer dan je denkt.

6. Leiderschap houdt rekening met het verleden, maar kijkt vanuit de toekomst 

Reflectie is enorm belangrijk, maar soms dendert het leven er genadeloos doorheen. Waar we in ons werk soms nog iets te sturen en te selecteren hebben, het leven is ons gegeven, zonder dat wij iets gevraagd hebben. We zijn geneigd om daarbij naar het verleden te kijken en dat is logisch. Het verleden biedt ons beelden van wat mogelijk zou kunnen gebeuren. Maar draai het eens om: bezie wat er nu gebeurt niet vanuit het verleden maar vanuit de toekomst. We geven dan onze keuzes niet vorm op basis van een verwachting van hoe het de toekomst zal beïnvloeden, maar trekken een lijn terug van het toekomst naar het nu. Leiderschap vraagt periodiek omkijken, maar vooral om te horen wat de toekomst nu al te zeggen heeft en daarnaar te handelen.

7. Als leiderschap als het leven is, is het voortdurend onderweg

De laatste notie klinkt vanzelfsprekend, maar vraagt toch aandacht; leiderschap is nooit af. Dat betekent niet dat we onszelf continu moeten overanalyseren, maar vraagt wel om regelmatige momenten van reflectie. Ze scherpen ons innerlijk kompas en ons bewustzijn en voorkomen de onvermijdelijke valkuil van de automatische piloot. Zo geven we leiding aan ons eigen leiderschap; iets mooiers bestaat er eigenlijk niet.

Mark Buck en Theo van der Zee werken en adviseren beiden bij Verus over goed leiderschap.

1 Gedeeld

Laat een reactie achter