Eind december werd voetballer Ahmad Mendes Moreira tijdens de voetbalwedstrijd Den Bosch-Excelsior racistisch bejegend. Hij pleitte naderhand in De Gelderlander voor vergeving van de FC Den Bosch-voetbalsupporters die de racistische leuzen gescandeerd hadden: “Ik denk dat er iets mis is in hun leven. Sommige mensen weten gewoon niet beter. Dan moet jij degene zijn die beter weet, hen vergeven en hopen dat ze leren.”

In januari stond er in de Volkskrant een indrukwekkend interview met een Palestijn en een Israëliër die mede door het verlies van allebei hun dochter elkaar gevonden hebben om het Israëlisch-Palestijns conflict vanuit een fundamenteel andere visie te benaderen. Twee zinnen spreken mijns inziens boekdelen:

“We moeten de vijand als mens gaan zien.”
“Er is maar één woord voor welke oplossing dan ook: respect. Als we de ander respecteren zoals wij zelf gerespecteerd willen worden, is de rest een technische bijkomstigheid.”

Lesgeven over het Onze Vader

Door die interviews denk ik terug aan de lessen die ik gaf op het Economisch College over het Onze Vader. In een parochie heb ik enige tijd later over dezelfde thematiek van het vergeven van schuldenaren gepreekt. Die preek leidde tot een kritische opmerking van een van de vermogende parochianen. Ik snapte die man overigens best wel, want zelf heb ik jarenlang geworsteld met dat “zoals ook wij onze schuldenaren vergeven”. Ja, probeer dat maar eens te zeggen tegen een klas vol jongvolwassenen die de handel of de bedrijfseconomische vakken in willen: ‘zoals ook wij hebben vergeven wie ons iets schuldig was.’
“Of ik wel goed bij mijn hoofd ben?”
“Die Jezus van jou snapt er echt niks van.”
“Hou toch op met die wereldvreemde klets.”

In mijn eigen gymnasiumtijd kon de docent godsdienst inclusief het verplicht bestuderen van de ‘Nieuwe Catechismus’ mij ook geen bevredigend antwoord geven. Schuld is schuld en die heb je maar te voldoen was een kant van de worsteling.  De gedachte waar wij als scholieren in die tijd ook mee worstelden, namelijk dat de volwassenen schuldig zijn aan de economisch ongelijkheid in de wereld, was de andere kant. Zie daar maar mee uit te komen met je ‘Onze Vader’.

Pas tijdens mijn theologiestudie werd de zo op het oog discutabele tekst in een begrijpelijke en fascinerende context geplaatst en gaf mij daardoor de stimulans om de tekst te proberen begrijpen. Bij het begrip schuld in de christelijke traditie dien je immers te beginnen bij het Oude Testament. De meest belangwekkende dag in de Joodse kalender namelijk is “Grote Verzoendag.” Het gaat daarbij om twee verzoeningen: om die tussen mensen onderling en om die met God. Daarbij dient die tussen mensen onderling als eerste plaats te vinden. Jezus verwijst daarnaar in zijn bergleer bij Mt. 5,23. ‘Wanneer je dus je offergave naar het altaar brengt en je herinnert je dat mensen je iets verwijten, ga je dan eerst met die ander verzoenen.’ Hoeveel moeilijker is het niet, om een gekrenkt mens tegemoet te treden, je eigen trots in te slikken en vergiffenis te vragen, dan om naar een kerk te gaan en samen je zonden te belijden.

Elkaar als mens tegemoet treden

Door die gedachte dat mensen eerst onderling met elkaar in het reine dienen te komen durf ik nu ‘Vergeef ons onze schuld, gelijk ook wij onze schuldenaren vergeven hebben’ vrij naar Pinchas Lapide als volgt te omschrijven: ‘In gewone mensentaal staat hier, geheel in de stijl van het jodendom en van Jezus: Alleen door de zelfoverwinning van het vergiffenis vragen en de moed om je hand uit te steken (met het gevaar, afgewezen te worden) kan vergeving worden verkregen die verder gaat en bovenmenselijke proporties kan aannemen.’  Een beetje recht door de bocht: ‘God kan pas aan een nieuwe wereld werken als eerst de mens daaraan mee werkt.’

De twee interviews nemen eenzelfde standpunt in. Mensen zelf dienen met een initiatief te komen om de ander tegemoet te treden als evenwaardig en zonder discussie over wederzijdse schulden. Wat kunnen we toch veel van elkaars godsdiensten leren.

Een menselijk recht dat verder gaat dan gerechtelijke kaders

Is daarmee het probleem van het ‘zomaar’ vergeven van schuldenaren opgelost? Snap ik het echt goed? Kan ik dat uitleggen aan schuldeisers? Wees gerust, Jezus was niet wereldvreemd. Hij kende heel goed de wetgeving en de politiek economische omstandigheden zoals regelmatig is te lezen in de evangeliën.  Jezus is niet van de passieve geweldloosheid, noch van militant tegengeweld. Het fascinerende van zijn uitspraak is dat hij in zijn ethos aanbeveelt de bestaande gezagsverhoudingen op zijn kop te zetten.


“Jullie weten dat de mensen die de regeerders van de volken heten, heersen over de mensen. En de mensen die nóg weer hoger zijn, gebruiken hun macht over hén. Maar zo moet het bij jullie niet zijn. Als je groot wil worden, dien dan de anderen. Als je de belangrijkste wil zijn, doe dan slavenwerk voor de anderen.” (Marcus 10, 42-43)

In een dergelijk ethos speelt niemand de baas, maar bewijst iedereen elkaar broederlijke diensten. In een wereld van brute machtswellust en overheersing komt Jezus met het beeld hoe liefde vijandschap overwint. Geen onderdanigheid maar een voorbeeld in handelen. Hij weet goed dat justitiële gerechtigheid de regeerders en de heersende klasse wil beschermen. In zijn denken gaat hij een stap verder. Hij ontkent de geldige eisen van het menselijk recht niet. Hij wijst er echter op dat er, als het gaat om een menswaardig leven, wellicht sprake kan zijn van recht dat verder gaat dan justitiële kaders. ‘Het klopt wel, maar het deugt niet.’ In de Joodse traditie heeft men daarvoor het begrip ‘lifnim mi-sjurat ha-din’: ‘boven de grens van het wettelijk voorgeschrevene uit’. De gerechtigheid Gods die genade voor recht laat gelden. Afstand doen van je menselijke rechten lijkt op het eerste gezicht heel paradoxaal, maar in het ethos van Jezus kan dat tot heel zinnige resultaten leiden. De Palestijn, Israëliet en voetballer hebben dat volgens mij in ieder geval goed begrepen. “Als we de ander respecteren zoals wij zelf gerespecteerd willen worden, is de rest een technische bijkomstigheid.”

Geen vrede zonder vergeving.

Daarmee wordt ‘zoals ook wij anderen hun schulden vergeven’ een fascinerende zin die in een notendop het denken van Jezus beschrijft. Je voelt dat er geen vrede tussen mensen mogelijk is zonder vergeving en verzoening. De Palestijn, Israëliet en voetballer confronteren ons met een herkenbare christelijke inspiratie en stellen intussen een voorbeeld voor ons allen.

Hubert Hendriks
Februari 2020

0 Gedeeld

Laat een reactie achter