In de decembermaand doneren Nederlanders traditiegetrouw meer dan in andere maanden. In 2020 komt daar verandering in. In juli 2020 wordt er in potentie door veel mensen meer gedoneerd dan in december. In juli 2020 wordt namelijk de nieuwe donorwet van kracht.

Sommigen denken dat deze nieuwe wet er is om het doneren van organen mógelijk te maken. Dat is het niet. Doneren kán al en je kúnt je wensen al vastleggen in een donorregister. De nieuwe wet gaat over de vraag hoe ver de overheid mag gaan om orgaandonatie te bevórderen. Op dat gebied verandert de nieuwe wet ingrijpend.

Nieuwe donorwet

Tot nu toe moet je jezelf expliciet aanmelden als je WEL donor wilt zijn. Dat gaat dus veranderen. Met de nieuwe wet gaat de overheid ervan uit dat je donor wilt zijn én dat je je organen ter beschikking van de wetenschap wilt stellen. Als je dat NIET wilt, moet je dat zelf in het donorregister aangeven. De nieuwe wet gaat uit van: ‘wie zwijgt stemt toe’. Dat is een heel principiële verandering.

Natuurlijk is het mooi als je een leven kunt redden of kunt bijdragen aan verbetering van de kwaliteit van leven van een patiënt. Ook het bevorderen van meer registraties is mooi. Voor de overheid en ook voor je naasten is het belangrijk om te weten wat je gewild hebt.

Verschillende perspectieven

Er zijn verschillende perspectieven om naar deze nieuwe wet te kijken. In de christelijke traditie wordt er verschillend over orgaandonatie gedacht. Sommigen zien het als een daad van naastenliefde, solidariteit of zelfs als een morele plicht. Wat ge voor de minste der mijnen hebt gedaan, hebt ge voor mij gedaan. (Mt 25,40) Voor anderen staat het op gespannen voet met de integriteit van het lichaam en met visies omtrent sterven en dood.

Ook is er genoeg te zeggen over deze nieuwe wet vanuit het perspectief van patiënten, artsen, de grondwet, de naasten, de effectiviteit, ethiek, religie. Ik kies ervoor in dit artikel alleen in te gaan op de gevolgen van de nieuwe donorwet voor zwakkeren in de samenleving. Beschermen van de zwakken is immers een belangrijke taak van de overheid, dus ook van wetgeving. En juist als het gaat om de meest kwetsbare mensen, knelt de nieuwe donorwet flink. Dezelfde tekst uit het Marcusevangelie: Wat ge voor de minste der mijnen hebt gedaan, hebt ge voor mij gedaan. (Mt 25,40) is hier juist van toepassing om de zwakkeren bescherming te bieden.

Alle mensen boven de achttien jaar krijgen een brief van de overheid met de vraag om hun wensen kenbaar te maken. Iedereen die zichzelf niet actief registreert, wordt door de overheid in het register ingeschreven als ‘ik heb geen bezwaar’. Dat betekent dat hij/zij donor is en dat zijn/haar organen gebruikt mogen worden voor wetenschappelijk onderzoek. De kans is groot dat daarmee vooral de ‘winst’ gehaald wordt bij de meest kwetsbaren in de samenleving. Maar of zij daadwerkelijk geen bezwaar hebben, dat is de vraag.

Kwetsbare groepen

Zo kunnen wilsonbekwamen volgens de huidige wet géén donor worden. Met de nieuwe wet wel. Alleen een wettelijke vertegenwoordiger heeft daar eventueel nog iets over te zeggen. Maar lang niet alle wilsonbekwamen hébben een wettelijke vertegenwoordiger.

Daarnaast zijn er in Nederland op dit moment ruim 2,5 miljoen niet- en laaggeletterden. Dit aantal groeit de laatste jaren! Deze mensen zullen de brief van de overheid niet begrijpen. Als zij hun wensen niet kenbaar maken, dan registreert de overheid hen automatisch als donor.

Ook de mensen die niet in de basisregistratie voorkomen, zullen door de overheid als donor geregistreerd worden. In Nederland gaat het om zo’n 500.000 mensen. Zij krijgen geen brief omdat er geen adres van hen bekend is.

Tot slot zijn er ook steeds meer mensen zonder ‘doen-vermogen’. Dat zijn mensen die misschien wel kunnen lezen en schrijven, maar zich niet goed georganiseerd krijgen om alles te doen wat van hen gevraagd wordt. Als zij niet reageren, worden ook zij als donor ingeschreven.

Overschatte zelfredzaamheid

Onderzoek laat zien dat de overheid de zelfredzaamheid van mensen vaak overschat. Lang niet iedereen blijkt in staat tot zelfregie. Ook als je moeilijk met de computer overweg kunt, zal het bewerken van je registratie lastig zijn.

Er zijn geen garanties dat het doel om meer donoren te verwezenlijken daadwerkelijk gehaald zal gaan worden. Er zijn wél garanties dat met de nieuwe donorwet een kwetsbare groep Nederlanders in juli 2020 gaat doneren. In mijn ogen mogen we daar –indachtig Mt. 25,40- niet blij mee zijn. Bij deze wet heiligt het doel het middel niet.

Maria Martens is voormalig Eerste Kamerlid van het CDA.
Bron: Het Goede Leven

10 Gedeeld

Laat een reactie achter