Het coronavirus raakt het ene land harder dan het andere. Met name nu de economisch zwakke landen als Italië en Spanje hard worden getroffen komt de vraag naar financiële solidariteit bovendrijven. Nederland en Duitsland hebben die verzoeken tot nu toe afgehouden. Minister Hoekstra ging zelfs zo ver dat hij suggereerde dat de Europese Commissie maar eens moest onderzoeken waarom sommige landen geen financiële capaciteit hebben. Om na zware kritiek van diverse Europese bestuurders te zeggen dat hij zich wat te stevig geuit had. Gert-Jan Segers ziet meer in “een soort Marshallplan” waarbij de kapitaalkrachtige landen de zwaarder getroffen landen van Zuid-Europa redden. In deze periode van zeer grote crisis is solidariteit met de zwakkeren niet alleen meer dan fatsoenlijk, hij is bovenal broodnodig. Minister Hoekstra moet dus niet alleen zijn krachtige woorden terugnemen. Gezamenlijk moet er een reddingsplan voor het zuiden van Europa opgezet worden.

Sterkste schouders dragen de zwaarste lasten

Door verschillende groepen economen zijn voorstellen tot financiële ondersteuning gedaan. De volgende consensus ontstaat dan. Op korte termijn moeten landen hoge uitgaven maken voor medische kosten. Deze kosten worden veroorzaakt door de ernst van de corona crisis, die per land verschilt. Het bijpassende voorstel is dan het bieden van de mogelijkheid deze medische kosten gezamenlijk te financieren. In dit geval dragen de minder getroffen landen mee aan de medische kosten van de zwaarder getroffen landen. Een soort onderlinge verzekering dus. Een andere mogelijkheid is dat de meest getroffen landen via een Europese instelling mogen lenen zodat de rentekosten voor hen lager zijn vanwege de Europees brede garantie. Het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM) zou hier een mogelijkheid kunnen zijn. Men is het er ook over eens dat aan deze leningen geen bijzondere voorwaarden gekoppeld mogen worden.

Op langere termijn brengt deze crisis schade toe aan de verschillende economieën. Landen zullen steun nodig hebben om er weer boven op te komen. Daarvoor zal waarschijnlijk een herstructurering van de economie nodig zijn. Een mooie oplossing zouden dan goedkope leningen zijn via het ESM verstrekt met voorwaarden om de economie te hervormen.

Verstrekkende gevolgen

Ten slotte is het nu van belang dat de overheden gezamenlijk iets gaan doen, zodat niet alles op de schouders van Europese Centrale Bank (ECB) drukt. Als de overheden geen eenheid vormen, wordt het voor de ECB steeds moeilijker om op een evenwichtige manier uit alle lidstaten overheidsschulden op te kopen. Ze moet dan steeds meer schulden opkopen en dat leidt ertoe dat de vraag om monetaire financiering (geld bijdrukken) steeds groter wordt. De president van De Nederlandsche Bank, Klaas Knot, heeft dat in de laatste vergadering van het bestuur van de ECB met een aantal collegae nog weten tegen te houden. Ze beriepen zich op het Verdrag van Maastricht, waarin staat dat dit niet mag. Lukt dat nog als de nood nog hoger wordt?

Als de overheden het niet eens blijven en de ECB blijft opkopen, dan is de kans groot dat beleggers hun geld in Duitsland en Nederland stallen. Op die manier lopen de vorderingen van de Bundesbank en De Nederlandsche Bank op de ECB sterk op. Eind januari bedroegen die vorderingen ruim 800 miljard (Duitsland) en 56 miljard (Nederland). Vorderingen waarvan het zeer de vraag is of ze terugbetaald worden wanneer het economisch misgaat. Kortom, de politiek onderschat gruwelijk de waarde van snel en eensgezind handelen en het hoge risico dat op een gebrek hieraan zit. Beter, het eens te zijn over iets wat we niet helemaal voor ogen hadden, dan blijven kibbelen over de laatste punt en komma. Dat kibbelen heeft de Europese schuldencrisis enorm verergerd. Het zou ronduit zonde zijn als dat nu weer het geval zou zijn.  

Naar mijn mening moet alle aandacht nu gericht zijn op het bestrijden van het coronavirus. Tegelijkertijd mogen we de roepvraag om de Zuid-Europese economieën te redden niet weigeren. Dit is een wereldwijde en fundamentele crisis die van buiten komt en die we alleen gezamenlijk kunnen bestrijden.

Eelke de Jong
Hoogleraar Internationale Economie
Radboud Universiteit, Nijmegen

0 Gedeeld

Laat een reactie achter