Toen het eerste verpleeghuis in België eind februari besloot om een heel weekend de deuren te sluiten voor bezoek – na een verdenking op Corona van een familielid van een personeelslid – was een landelijk expertteam er als de kippen bij om deze maatregel af te keuren. Bezoek zou voor de gezondheid van bewoners erg belangrijk zijn klonk het. En, je kan een verpleeghuis toch niet hermetisch afsluiten?! Zelfs via de bevoorrading kan het virus binnenkomen. Twee weken later gingen alle ‘woonzorgcentra’ in België toch op slot, even later gevolgd door dezelfde sector in Nederland.

Niet efficiënt, niet effectief

Nu we de balans opmaken kunnen we stellen dat deze maatregel noch effectief, noch efficiënt is geweest. Hij was niet effectief, want het virus is via het personeel toch de verpleeghuizen binnengeraakt met de gekende, rampzalige gevolgen. De maatregel was niet efficiënt, omdat het alle huizen en alle bewoners trof, ongeacht hun specifieke situatie. Zeker het personeel van deze huizen treft geen blaam. Op hen werd druk, ongezonde druk blijkt nu, uitgeoefend om toch maar te komen werken. Zelfs als ze milde klachten hadden, kregen ze – zeker in de beginperiode – te horen dat ze toch maar op hun werk moesten verschijnen. Er werden voor hen geen testen georganiseerd in tegenstelling tot hun collega’s in de ziekenhuizen. En dat terwijl we nu weten dat de laboratoria veel meer capaciteit hadden om testen te analyseren dan waar gebruik van werd gemaakt.

In dienst van bewoners

Voor een volgende uitbraak moeten we hieruit de les trekken dat zorgpersoneel zich bij twijfel altijd eerst moet kunnen laten testen.  En waarom niet hetzelfde doen met één of twee vaste bezoekers voor elke bewoner? Dan vermijden we een herhaling van een langdurige, algehele lockdown van de verpleeghuissector. Nu was de psychische druk ongezond hoog voor de bewoners én hun geliefden, die maandenlang van elkaar gescheiden waren. Het speelde mee in het besluit van een verpleeghuisdirecteur in Noord-Brabant om te vertrekken. Zij vond dat familieleden van bewoners veel meer bij beleid en besluitvorming betrokken moeten worden. Ze formuleerde het nog sterker: verpleeghuizen moeten zich in dienst stellen van de relatie tussen bewoners en hun geliefden. Een dergelijke houding zou ook weldadig zijn voor andere sectoren. Bijvoorbeeld in de zorg voor mensen met een beperking, waar zich eveneens schrijnende taferelen hebben afgespeeld. Bezorgde familieleden kregen maar moeizaam gehoor bij instellingsverantwoordelijken.

In de focus op het bestrijden van het virus heeft zorgpersoneel zich vaak onvoldoende gehoord gevoeld. Als zij hun bezorgdheid voor hun eigen gezondheid of die van hun eigen huisgenoten uitten, werd daar meer dan eens aan voorbijgegaan. De druk om toch maar te komen werken was te hoog. Verzachtende omstandigheid was de vrees dat we straks handen tekort zouden komen. Maar door het uitoefenen van deze druk neemt de leiding van een organisatie een groot risico: dat personeelsleden zelf ziek worden en elkaar en cliënten besmetten.

Bonus alleen is onvoldoende

Er wordt nu een eenmalige bonus uitgekeerd aan zorgpersoneel voor de extra inspanningen tijdens de Corona-crisis. Maar dat zal in mijn ogen onvoldoende zijn om de dreigende uitstroom van personeel uit de zorg te stoppen. Persoonsgerichte zorg moet consistent zijn: een zorg voor de gezondheid van de ander (lees: cliënten)  die evenredig is aan de zorg voor zichzelf (lees: het eigen personeel en hun familie). Het is de taak van verantwoordelijken in de zorg en bij de overheid om het juiste midden te vinden tussen beide. Die deugd van de gulden middenweg kennen we al sinds de oudheid en werd door de eeuwen heen ook naar voren geschoven als horend bij christelijke medemenselijkheid. Ze kan ons nog van pas komen bij nieuwe crises: om in de zorg voor de gezondheid van zieke Covid-patiënten de druk op zorgpersoneel niet weer zo ongezond hoog op te voeren! En om familieleden en cliënten in de langdurige zorg niet weer zo lang, zo rigoureus van elkaar te scheiden!

Dr. Wim Smeets,  UHD innovatie spirituele zorg Radboudumc.

6 Gedeeld

Laat een reactie achter